• Віленскі слоўнік 1861 г.: забытая крыніца беларушчыны. | лiтaрa.net

Вiтаю, дружа!

Вершы са збору “Марыя S.”
18 красавiка 2007 /лiтаратура/

Віктар Сямашка

“Кроў Сусвету”, Менск, 1996
12 студзеня 2007 /лiтаратура/

Валерыя Кустава

Адметнасць шляху ў апраметную для беларуса
12 студзеня 2007 /iнтэрвiю/

Валерыя Кустава

Дзень Дз
4 лiстапада 2006 /няшчырасьць/

Маnn Kurt

Зацірка
29 кастрычнiка 2006 /няшчырасьць/

Маnn Kurt

• Адам Глобус [e,ф,8]
• Аксана Бязьлепкіна [e,2]
• Алесь Аркуш [i,e,ф,6]
• Алесь Разанаў [1]
• Аляксей Бацюкоў [e,2]
• Аліса Бізяева [i,e,ф,17]
• Андранік Антанян [i,e]
• Андрэй Дынько [i,e,ф,3]
• Андрэй Курэйчык [i,e]
• Андрэй Хадановіч [i,e,ф,12]
• Валерыя Кустава [i,e,2]
• Валянцiн Акудовiч [i,e,ф,1]
• Вольга Караткевіч [i,e]
• Віктар Сьлінко [2]
• Віктар Сямашка [i,e,1]
• Вінцэсь Мудроў [i,e,ф]
• Ганна Гершвін [e,1]
• Ганна Кiслiцына [i,e,ф,7]
• Зьміцер Арцюх [e,1]
• Зьміцер Бартосік [i,e,ф]
• Зьміцер Вішнёў [i,e,ф,3]
• Зьміцер Дзядзенка [e,1]
• Людка Сільнова [1]
• Людміла Рублеўская [i,e]
• Лявон Вашко [4]
• Лявон Вольскі [i,e]
• Лявон Юрэвiч [i,e,ф,2]
• Маnn Kurt [i,e,ф,14]
• Макс Шчур [e,2]
• Марыя Мартысевіч [i,e,2]
• Мікола Папека [i,e,1]
• Міра Лукша [i,e,1]
• Павал Сьвярдлоў [i,e,1]
• Павел Абрамовiч [i,e,3]
• Павел Надольскi [i,e]
• Палівач [e]
• Пятро Васючэнка [1]
• Севярын Квяткоўскі [i,e]
• Серж Мiнскевiч [i,e,ф,1]
• Славамір Адамовіч [1]
• Сяргей Астравец [i,e,1]
• Сяргей Сматрычэнка [e,1]
• Сяргей Шыдлоўскі [i,e,ф,1]
• Тацяна Сьлінка [e,ф]
• Уладзімер Арлоў [i,ф,1]
• Усевалад Гарачка [e,2]
• Францiш Богуш [e,1]
• Цiна Клыкоўская [e,1]
• Юрась Барысевіч [e,1]
• Юры Гумянюк [i]
• Ігар Бабкоў [e,7]
• Ігар Сiдарук [i,e]
• Ўжо ня дзевачка... [i,e,ф,1]
• Ільля Сін [i,e]
• Інэса Кур`ян [e]
• Ірына Хадарэнка [i,e,ф]

i - толькi iнфармацыя
е - ёсьць email
ф - ёсьць фота
лiчба - колькасьць матэрыялаў зьвязаных з аўтарам

Віленскі слоўнік 1861 г.: забытая крыніца беларушчыны.

Маnn Kurt, 10.05.2003

слоўнік змяшчаў больш за 110 тыс. "гнёздаў", у тым ліку шмат "віленскіх" рэгіяналізмаў: "бульба", "кіпяток", "клабук"…

чытаць артыкул

створаны: 11.05.2003, абноўлены: 27.06.2003 08:58, камэнтароў: 11

Патрыётам краю належыць адкрыць для сябе віленскі слоўнік, прозу Ігнацыя Ходзькі, дзённікі Габрыэлі Пузынінай і ўвогуле сапраўдную карціну жыцця ў дамураўёўскай Літве, да непазнавальнасці скажоную Караткевічавымі “Каласамі…”

А дзе можна адкрыць гэты слоўнік? У сеціве ж канешне на яго і спасылак ніякіх няма?
А наконт сапраўднай карціны жыцьця на Беларусі ў тыя часы, дык тут сапраўды мала хто ведае пра гэта . Я маю на ўвазе нават не паспалітых-шараговых беларусаў, але і тых хто сапраўды цікавіцца жыцьцём і гісторыяй краю. Прыходзіцца па лапіках складаць рэальную карціну і адходзіць ад стэрэатыпаў: у вёсцы - беларусы-лапці, ў горадзе расейцы-маскалі з палякамі-панамі.
Беларусь зь ейнай гісторыяй для большасьці з нас тэра інкогніта. Усе гэтыя габрэйскія мястэчкі,засьценкі шляхецкія, слабоды стараабрадцаў, вёскі татарскія і беларускія, праваслаўныя і каталіцкія і т.д і т.п. Такая стракатая коўдра жыцьця атрымліваецца.З рознымі мовамі і ладамі жыцьця, з рознымі веравызнаньнямі і архітэктурай. Усё гэта як бульдозерам зьнесена савеччынай. І маем цяпер панэльныя гарады і ПГТ са стандартовым наборам жыцьця і культуры: чарка Рускай ці бутэлька Балтыкі, гарошак на Акцябскія і Майскія, фужэр Савецкага шампанскага на Новы год.Глябалізацыя па-савецку.

напiсаў Палівач 11.05.2003, 12:28

У параўнанні з тымі часамі хіба што татары, у супастаўляльных маштабах, нешта адбудавалі. Мо таму, што сусветны трэнд (быў?) на баку мусульманаў :-)

Тканіна жыцця ў нас зусім разарваная, і ніякая літаратура ды "высокая" культура гэтага не кампенсуюць. Першае, з чаго мусіць пачаць бел.літ. (і ЛіМ у цэлым) - гэта ўсведамленне абмежаванасці сферы ўжытку літаратуры.

Як спробу аднавіць хаця б адну дэталь з мазаікі, вывешу ўсё ж раздзел з будучай кнігі пра сыр. Такіх прадметаў, для аднаўлення (не толькі ў памяці, але і ў рэальным жыцці) безліч: смаргонскія абваранкі, дзісенскае масла, урэцка-налібоцкае шкло, свержанскі фаянс і г.д. На шляху да гэтага стаіць Вертыкаль Прыехаўшых З Вёскі Люццоў, якія апанавалі ўсе магчымыя інстанцыі… і ўласная лянота ды страх. Але калі хто перабора, як той жа Ігар Міхна - дасягае прыкметных вынікаў.

напiсаў Маnn Kurt 11.05.2003, 15:22

Менавіта паражэнне паўстання, мураўёўскія рэпрэсіі, рэзка ўзросшы сацыяльны антаганізм амаль сцёрлі тыя адрозненні паміж ліцвінскай і польскай свядомасцю,

Амаль на 100% пагаджуся. Паўстаньні моцна зацерлі ліцьвінаў. Так, менавіта пасьля апошняга паўстаньня ліцьвіны ператварыліся ў палякаў, толькі адзінкі ператварыліся ў краёўцаў. Што, пагадзіцеся, далёка ад раўназначнасьці.

Уплыў “пана-прыгнятальніка” на селяніна быў мінімальным, таму што два сусветы амаль ніяк не кантактавалі памж сабой.
Тут ты таксама маеш рацыю. Але менавіта гэтае паралельнае жыцьцё мужыкоў захавала беларускую мову.

Распаўсюджаным стэрэатыпам, што ўся шляхта імкнулася захаваць старыя феадальныя парадкі, супярэчыць ужо той факт, што менавіта шляхта заходніх губерняў настойліва ставіла перад царскім урадам пытанне пра асабістае вызваленне сялянаў.
Тут ты памыліўся ў часе, праблема была ўзьнятая задоўга да паўстаньня 1863. Вось адна цытата.
W r. 1817 na zjazdach na Litwie i Bia?ej Rusi obradowano nad kwestj? uw?aszczenia w?o?cian, co te? by?o przyczyn? zamkni?cia tych zjazd?w. W r. 1849 delegaci z gub. zachodnich, marsza?kowie szlachty: Stecki, Romer i Orzeszko przedstawili tu w Petersburgu szczeg??owo opracowany projekt uw?aszczenia w?o?cian, za co otrzymali bezp?atnie mieszkanie w twerdzy Petropaw?owskiej. W r. 1857 Cesarz Aleksander II, kt?ry, jak wiadomo, bardzo sobie ?yczy? reformy w?o?cia?skiej, dzi?kowa? w Wilnie ziemianom z Litwy za to, ?e oni perwsi w pa?stwie rosyjskim poparli jego d??enia.
W?s?awski M. W sprawie agrarnej // Kalendarz na rok przest?pny 1908, wydany staraniem katolickiego Towarzystwa dobroczynno?ci przy ko?ciele ?w. Katarzyny w Petersburgu. P., 1907. S. 49.

Калі цікавая гэтая праблема, дык у мяне ёсьць крыху бібліяграфіі і ксераксаў па гэтай праблеме.

напiсаў LicvinskiZubr 13.05.2003, 00:27

Zubr: дык я нiдзе і не кажу, што пытанне пра вызваленне сялянаў пачалі ставіць толькі перад паўстаннем 1863 г. Дзе ў мяне такое напісана ? Я ціпа ў курсе :-) Тым больш, усялякія там паўлаўскія рэспублікі, бжастоўскія-храптовічы і г.д. І Сыракомля, і Міцкевіч (Пан Тадэвуш – яскравы прыклад), і Касцюшка заклікалі да вызвалення сялянаў. Больш за тое, гэтая думка настолькі была папулярнай у адукаваных ліцвінскіх колах, што на носьбітаў процілеглых поглядаў глядзелі з пагардой.

Бо інтэлектуальны ўплыў Кароны і Францыі быў вельмі вялікі. Але вось парадокс: той самы царскі ўрад, які вызваліў мужыкоў з-пад “польска-каталіцкага прыгнёту” ў 1794 г., не дазваляў панам вызваліць іх ад прыгону.

Гледзячы на Еўропу, паны лічылі, што ў ліберальных эканамічных умовах яны ад скасавання прыгону не прайграюць, а наадварот. Так бы яно, магчыма, і было, калі б не Этнакультуралёгія ды Марксызьм. Бо ніхто быў не ў стане прадказаць, што ўсе правілы гульні будуць скасаваныя і можна будзе біць шахматнай дошкай па галаве. З пачатку ХХ ст. па такіх правілах і гуляюць.

І ўсё роўна ў выніку іх зрабілі ахвярнымі казламі і прымусілі адказаць за чужыя грахі. А згары насыпалі “Курган”.

напiсаў Маnn Kurt 13.05.2003, 10:21

Дарэчы, Зубр, а наколькі для цябе важна «Ліцвінскі” ? Наколькі далёка ты гатовы ісці ? Ты прабач, мапанку, што я на “ты” :-)

напiсаў Маnn Kurt 13.05.2003, 11:34

Mann Kurtu: Kali łaska padajcie POWNUJU NAZVU SŁOWNIKA i vydaviectva, a taksama powny skład redakcyji. I kali mahčyma, dzie možna słownik nabyć (npr. faxymilnaje vydańnie)

напiсаў vlad 27.05.2003, 14:38

powny skład redakcyji - ужо падаў. Іншыя дадзеныя магу скінуць мылам, у адказ на запыт.

Дзе набыць, не ведаю.

напiсаў Маnn Kurt 27.05.2003, 14:52

Super. Ci mozna zrabic kopiju na pravapis (albo naahul napisac bolsz "movaznauczy" varyjant artykulu)? Btw, my jaho taksama i u hasciouni pravapis.org/gb.asp abmiarkouvajem :)

напiсаў rydel 27.05.2003, 18:04

магу адсканаваць і скінуць па пошце выяву вокладкі слоўніка (т. 1). З кнігі Ганны Дамброўскай Jezyk Polski. Адразу прызнаюся, што самога слощника я не трымаў у рыках і пакуль што не магу сказаць, ці ёсць ён у Беларусі. У Вільні-то напэўна ёсць. Не ведаю нават, калі выйшаў другі том і г.д. Але нават тое, што напісана ў Дамброўскай, мяне ўразіла настолькі, што вырашыў накатаць гэты нарыс. У супастаўленні з іншымі рэчамі, якія я пакрысе даведваюся пра тую эпоху, складваецца досыць цікавая карціна… Хачык сцвярджае, што ўсё гэта не навіна, і што ён (а асабліва Анцалот) ведаюць пра гэта даўно і больш. Тады слова ім - калі адгукнуцца…

напiсаў Маnn Kurt 27.05.2003, 18:14

У адной польскай працы чытаю наступнае:

Przynajmniej od XVI wieku używano też formy Niedziela Kwieca, a później Niedziela Wierzbna , [ 9 ] w którym utrwalił się staropolski przymiotnik wierzbny, dziś zastąpiony przez wierzbowy.

[ 9 ]
Z kwalifikatorem wyraz prowincjonalny, wyrażenie odnotował Słownik wileński z 1861 roku (cz. 2, s. 1852).

Польскія навукоўцы, туды іх растуды. Вычыталі ў Віленскім слоўніку 1861 Niedziela Wierzbna і адразу staropolski przymiotnik wierzbny, хаця дурню ясна, што калька зь беларускай Вербнай нядзелі.

напiсаў Палівач 26.06.2003, 23:05

Польскія навукоўцы, туды іх растуды.

- а тутэйшыя хіба лепш ? Кваліфікацыя яшчэ ніжэй, пра падбор прадметаў лепей памаўчым. Але ўвогуле - галоўнае не нацыянальнасць, а сумленнасць і кампетэтнасць.

Але магчыма, што сапраўды старапольская форма была бліжэй да беларускай, і цяжка вызначыць, што на што ўплывала. Так ці інакш, дакастусёвыя бел. і літ.-пол. мовы былі значна бліжэй, чым сучасныя. Межы паміж імі - рачэй былі межамі паміж сацыялектамі. А вось сучасная бел. мова - ў значнай ступені прадукт марксісцкага гвалту.

напiсаў Маnn Kurt 27.06.2003, 08:58

Вы павiнны ўвайсьцi ў сыстэму або зарэгiстравацца (калi шчэ не зрабiлi гэтага), каб мець магчымасьць пiсаць камэнтары або навiны.