| Вiтаю, дружа! |
| увайсьцi | зарэгiстравацца |
|
Зацікавіла мяне постаць графа Муравьевa: Некоторые его методы выглядели диковинно, если не сказать - диковато. Для борьбы с проституцией Муравьев распорядился выдавать женщин легкого поведения замуж за штрафников. Свадьбы проходили так: солдаты и женщины выстраивались по росту друг против друга, затем каждый солдат подходил к стоящей перед ним девке и вел в церковь. После венчания и празднич- ного стола новобрачные проводили первую брачную ночь в общей казарме. Затем их отправляли на Амур. Как ни странно, большинство браков оказалось крепкими. Получив бесплатно по одной лошади, лес на строительство дома, сохи, бороны, молодожены обзаводились хозяйством, детьми. Такие меры оказались понятны и даже привлекательны. Прослышав о справедливом начальнике, к Муравьеву стали приезжать буряты, тунгусы, якуты с жалобами на притеснения от своих родовых и русских начальников. Решение их проблем генерал-лейтенант поручил молодому чиновнику особых поручений Бернгарду Струве, который стал защищать их интересы и в корне изменил отношение к инородцам. Посетив улусные школы, Муравьев распорядился ввести в них преподавание русского языка. Это стало эпохой в просвещении инородцев. Обладая чутьем на таланты, он пригласил к себе выпускника Казанского университета Доржи Банзарова, первого бурятского ученого. В свите генерал-губернатора оказался и крещеный бурят Епифан Сычевский, знаток китайского языка, который стал переводчиком при заключении Айгунского договора (1858). Особое внимание Муравьев уделял религии - тесно сотрудничал с архиепископами, помогал им строить церкви, способствовал утверждению царем нового Положения о буддийском духовенстве, по которому хамбо-лама утверждался Высочайшей грамотой. Поначалу он настороженно отно- сился к шаманству. Однако увидев, что инородцы все дела - от охоты до пахоты - проводят с шаманскими молебнами, стал и сам принимать шаманские напутствия перед своими путешествиями, "За амурское дело, - говорил он, - готов молиться Будде, Христу, Магомету и шаманским духам". Хармс і Эстэр Прыйсці ў расейскую літаратуру і не зачапіцца за Данііла Хармса проста не магчыма. Доўгае цела Хармса ляжыць адразу за дзвярыма, што вядуць рас.літ. Ты заходзіш і не бачыш Хармса (Холмса – Даню Ювачова), бачыш Пушкіна з Гогалям ды Талстога з Дастаеўскім, кіруешся да іх, а чапляешся за Хармса, чапляешся і падаеш, ляжыш і чытаеш. Чытаеш ну хоць бы такое: “На 30 верасня 1925 г. (…) Божа, я хацеў сягоння minet, а тут смерць любові. Божа, будзь з намі, не забывайся пра нас, мая мілая дзяўчынка Эстэр прапала для мяне, цяпер я гэта ведаю. (…) Божа, твая воля. Не, я хачу або minet сягоння, або ўсё скончана з Эстэр.” Перабіраючы старую карэспандэнцыю, знайшоў ліст Веры Маркавай ад 21.05.1988. Я даслаў ёй сваю першую кнігу вершаў “Парк”, і яна адказала мне такімі словамі: “Дорогие Лена и Володя! Спасибо за чудесный подарок: первую книгу поэта, но, Володя, увлекайтесь, чем хотите, а не бросайте писать стихи. Это ведь «поручение», его надо выполнить. Счастья Вам обоим и Ядвиге! А я как живу: Кроплі чарніла Упалі на чысты стол – Зорнае неба. Мир мой еще сузился, завела болезнь глаз, как старухам полагается, не смотрю телевизор, мало читаю, и работа застряла, а теперь сроки строгие. Опоздаешь на день, пропала работа. Осталась музыка. Правда, Пушкин сказал: «…из наслаждений жизни одной любви музыка уступает, но и любовь мелодия». По ночам, как бывает в старости, все сильней вспоминается детство, память продлило время… Пушкин писал, что в старости «мы ближе к началу своему». Пока живы старожилы, жив еще старый Минск. Мне все кажется, что в нем – при всех уродствах старого быта – было больше очарования, больше человеческого, живого, подвижного… Природа была более первозданна и, следовательно, более пластична и жизнеспособна. Но это ощущение трудно передать в словах. Москва обезображена предельно – уже на моих глазах. Надеюсь, молодые (поколение Ядвиги) будут лучше нас хранить красоту и прелесть искусства, и следовать зову жизни, а не перегонять ее в тигеле. Целую Вас всех! Поэта поздравляю особо. Буду читать и разбирать со словарем. Это радостно! Адаму Глобусу в ответ на “Сьвіслач-рэчка” Пишу на другом языке, но тебе он кровно-родной, Меня пеленавшая белою пеною Свислочь: «Здесь омут!» – и за руку ты вела стороной. Прибрежные ивы русалочьей пряжей повисли… Мудрец сказал: «Не входят дважды в воду одну», А я говорю: «Единожды – и на веки!» Увижу Неву: холодный ужас вдохну, А реки поуже – они как подземные штреки. Над вымыслом жизнь посмеется: «Отныне и впредь Тебе назначаю чужие моря и саванны…» Но, люди, не мог же вправду мой город сгореть? На Магазинной улице домик мой деревянный? Детство в старом Минске В те годы было мне знакомо Служение небесных сил. На небе ангел – сторож дома – Звезду зажег и погасил. Как в сказочной опочивальне, Я сплю Щекой на кулачке – Меж молотом и наковальней. А немец – булочник в муке.” У ніжнім кутку аркуша ёсць яшчэ надпіс: “Прошу прощения, что намазала…” Гэта ня той Маркавай сын грау у "Боньде"? Не, Юра, Ваня Маркаў - сын выдатнага скульптара і сам скульптар добры, прафесійны. У Веры Маркавай дзяцей сваіх не было. Антыквар на “Рачным вакзале” Каля маскоўскай станцыі метро “Рачны вакзал” пабачыў я вулічнага антыквара. Ён пакурваў, тупаючы пад дробным снегам. На грудзях у яго красавалася шыльда з надпісам “Антыквар. Набываю: ордэны, медалі, абразы, гадзіннікі, каронкі, крыжы”. Ад выгляду набывальшчыка зубных каронак стала гідка. Толькі маскоўскі збіальнік і набывальнік старызны можа залічыць зубныя каронкі ў антыкварыят. І не столькі мяне абурае крымінальная сутнасць пазазаконнага набыцця і продажы каштоўных металаў, колькі сама прысутнасць на бруднай вуліцы падаставаных з рота каронак. Рускасць У кожным беларусе сядзіць рус, у беларускасці ёсць і рускасць, і гэта не найлепшае, што маюць беларусы і Беларусь. Трэба выціскаць гэтую рускасць, замяняць яе еўрапескасцю, цывілізаванасцю і выхаванасцю. Мара, ідэя і дзіва Пакуль на інфармацыйных палях ідзе халодная бойка паміж амерыканскімі марамі і рускімі ідэямі, Еўропа набывае сабе прыхільнікаў. Прынамсі, так адбываецца ў Беларусі. Еўра, еўрарамонт, еўрастандарт, еўрапейцы, еўразвяз – словы, што ўсё часцей чуе беларускае вуха. Амерыка так і застаецца з мараю, а Расея з ідэямі, Еўропа набывае рэальную значнасць. Амерыканскія і расейскія прапагандысты ў Беларусі займаюцца выключна крытыкай беларускіх рэаліяў, бо ўпэўнны ў прывабнасці сваіх ідэй і мараў, яны не заўважылі, як пабляклі іх мары і састарэлі ідэі. Яны губляюць сваіх гледачоў, слухачоў, чытачоў і прыхільнікаў. Будаўнікі беларускай дзяржаўнасці ўсё больш і больш захапляюцца еўрапейскасцю і мадэлямі, што прапаноўвае для жыцця Еўразвяз. Кітайскае дзіва, зноў жа, спрыяе еўрапеізацыі Беларусі, з-за сваёй падкрэсленай азіяцэнтрычнасці. Бязвухі ў метро Спускаюся на экскалатары ў глыбокім маскоўскім метро. На суседняй дарожцы спускаецца чалавек без вуха. Ад вуха ў мужчыны засталася адна мочка. Нават вушная адтуліна зарасла ружова-жоўтай скуркаю. Гледзячы на бязвухага, я адчуў усю патрэбнасць уласных вушэй, з іх казялкамі і супрацьказялкамі. Бязвухі заўважыў мой цікаўны позірк, давялося адвярнуцца. Назва Учытваюся ў назву Льва Талстога “Вайна і мір”, і разумею, што можна прыдумаць і зрабіць вайну, а прыдумаць мір нельга. Незалежнасьць і “независимость” Сяргей Дубавец, Вільня справа ў тым, што апошнія 200 гадоў лёзунг беларускай незалежнасьці мае сэнс толькі як незалежнасьці ад Расеі. Бо што б там ні казала афіцыйная прапаганда пра захопніцкія пляны Амэрыкі, НАТО, Эўразьвязу, Польшчы, Літвы – ніхто з гэтых суб’ектаў, у адрозьненьне ад Расеі, ня мае на мэце перарабіць нас пад сябе, забраць наша і накінуць замест гэтага сваё: мову, гістарычную сьвядомасьць, песьню www.svaboda.org/articlesprograms/vostray Польшча і Літва проста не маюць магчымасці перарабіць нас пад сябе. А калі мелі, дык і перараблялі. Чаму мы павінны арыентавацца на некага: на Літву, Расею, Польшчу? Гісторык. твая праўда. Шаламаў і паэзія У адным з лістоў Варлам Шаламаў выказаў жудаснае меркаванне пра паэзію: “Калі Вы хочаце займацца вершамі сур’ёзна, штодзённа (усё роўна, у якасці аматара або прафесіянала, паўпрафесіянала, “хабіста” ці даследчыка), Вам трэба добра ведаць, адчуць напоўніцу, а не толькі прадумаць, што вершы – гэта падарунак Д’ябла, а не Бога, што той, Іншы, пра якога піша Блок у сваіх нататках пра “Дванаццаць”, ён і ёсць наш гаспадар. Зусім не Хрыстос, зусім. Вы будзеце знаходзіцца у надзейных руках Антыхрыста. Антыхрыст жа і дыктаваў Біблію, і Каран, і Новы запавет. Антыхрыст жа і абяцаў падарункі на небе, творчае задавальнне на Зямлі…” Ад такіх сцвярджэнняў на спіне шэрхне скура і мярцьвеюць вусны. Гаварыць, спрачацца з Шаламавым не хочацца. Варлам Шаламаў – літаратар, які прайшоў пекла, самае сапраўднае пекла рускіх турмаў і савецкіх канцэнтрацыйных лагероў. Можаш паверыць: Шаламаў бачыў дзеянні д’ябла і ягоных памагатых на свае вочы. Пасля словаў Шаламава застаецца адно суцяшэнне – прызнаць Прыроду большай за Бога і д’ябла, і лічыць паэзію праяваю непадзельнай Прыроды. І яшчэ… Апантаных паэтаў не варта называць узорнымі. А радкі, накшталт верша Забалоцкага “ Я не шукаў гармоніі ў прыродзе”, не прымаць блізка да сэрца. Лазар і эратызм Назаві любімую кнігу? Безліч разоў чую такое пытанне. І сам у сябе шмат разоў перапытваю пра любімую кніжку. Вось прыдумаўся і такі адказ… Мая любімая кніга “Стары Хатабыч” Лазара Лагіна. Чаму? Арабскі джын Хатабыч, каб здзейсніць дзіва, вырывае з барады волас, загадвае жаданне і кажа чароўныя словы: “Трах, цібідох-цібідох! Вух, цібідох-цібідох!” Вельмі эратычна атрымліваецца гэтае “трах, цібідох-цібідох”. Ясенін і Сыс Пра гнюсныя паводзіны Ясеніна панапісвана шмат. І кожнага разу ўсё адно здзіўляешся, калі сучаснікі рускага паэтычнага генія апісваюць ягоныя непамысныя выхадкі. Юры Алеша, чый род паходзіць з каталіцкіх земляў Беларусі, так апісаў сустрэчу з Ясеніным: “Я жыў у адной кватэры з Ільфам. Раптам, позна ўвечары прыходзіць Катаяў і яшчэ некалькі чалавек, сярод якіх і Ясенін. Ён быў у смокінгу, лакіраваных чаравіках, але пашматаны, – відаць, пасьля бойкі з кімсці. З ім быў нейкі малады чалавек, над якім ён здзекваўся, нават, здымаў лакіраваны чаравік, біў гэтага чалавека па твары. – Ты мне гідкі з тваім каталіцызмам! – увесь час паўтараў ён. – Гідкі з тваім каталіцызмам. Цяжка сабе ўявіць, што адчуваў католік і паляк Алеша, які жыў адзін у краіне выклятай ягонымі роднымі бацькамі. Як цяжка яму было ў сваім дзённіку праз некалькі сказаў напісаць: “што Ясеіна ўсе любяць”. У беларускай сучаснасці падобнымі гнюснасцямі праславіўся Сыс. Беларускі паэтычны геній таксама хадзіў па чужых кватэрах з нейкімі хлопчыкамі, якім прапаноўваў есці сала дастанае са свайго роту, прымушащ цалаваць красоўкі і слухаць бясконцыя паўторы прыказкі ўласнай вытворчасці: “Я хуею з гэтых рускіх!” І дзіва дзіўнае – Сыса ўсе любілі, і ён пра тое ведаў і не прамінаў нагадаць: “Усё адно, вы мяне любіце!” Твар На рускай галаве ўласна твар займае зусім маленькую частку. Галава ёсць, а твара амаль няма. Нават няёмка робіцца за такую рускую галаву. Шубін У расейцаў ёсць такі скульптар Шубін, аўтар бюстаў розных мярзотнікаў і мярзотніц, кшталту Кацярыны II. Напісаць пра Шубіна мяне прымушае адно невялічкае адкрыццё. Шубін быў здатны ператварыць камень у пяльмень. З каштоўнага і высакароднага мармура ён вырабляў склізкія, блякла-блакітныя пяльмені з вушкамі і кірпатымі носікамі. Гледзячы на бюсты, выштукаваныя Шубіным, не можаш не здзівіцца падабенству расейскай царскай эліты да халодных пяльменяў. Арол У расейскага дзвухгаловага арла і ў срацы дзве дзіркі. Нажы У Маскве заўсёды, між іншым, шукаю нешта незвычайнае. Вось і сягоння, стоячы ў дарожным кораку на Ленінградскай шашы, пабачыў шыльду “Нажы-падарункі”. Кожны беларус ведае, што нажы дарыць неьга, а ў сучаснага расейца нож – лепшы падарунак . Напэўна. Запіс гэты я зрабіў ужо ў самалёце, калі камандзір карабля сказаў, што вылет затрымаецца з-за “скопления самолетов на вылет”. Ё маё! У іх цяпер коракі па ўсёй Маскве, нават на ўзлётнай паласе. Чэхаў і свінства “Рускі чалавек – вялікая свіння”. Ёсць у Антона Чэхава такі сказ. Думаю, што вызначэнне “вялікая” можна прыбраць, але пакіну права выбіраць азначэнні для свайго народу за русім доктарам. Далей Чэхаў тлумачыць пра тое свінства: “Калі спытаць, чаму ён не есць мяса і рыбы, дык ён пачне апраўдвацца адсутнасцю прывозу, шляхоў зносін і д.п., а гарэлка паміж іншым ёсць у самых глухіх вёсках у колькасці, якой заўгодна”. Чэхаў напісаў пра рускае свінства, калі праязджаў Байкал, едучы на Сахалін. За сто гадоў мала што змянілася, а цяпер яшчэ і гарэлка зрабілася “палёнай” і вызначэнне “вялікая” непатрэбным. 2005. Грышкавец і “нібыта” На расейскім тэатральным небасхіле загарэлася чарговая зорка – Грышкавец. Ён распавядае лірыка-камічныя гісторыі пра сябе маленькага, пра чалавечка ў горадку N. Гарадок той можна абазваць Грышкасранскам. Чаму? Тож бо сам Грышкавец ходзіць, нібыта ў порткі наклаўшы. Ён і стаіць, і сядзіць, і аблізваецца нібыта ўсраўшыся. Кажу “нібыта”, бо праглядаў спектаклі Грышкаўца на DVD. У тэатар глядзець на чарговую зорку не пайду, а раптам ён ходзіць па сцэне, абрабіўшыся па-сапраўднаму. P. S. Грышкавец і сам кажа, што ягоны пах людзям не падабаецца, і даводзіцца парфумам аблівацца. Толькі, за адэкалонам гной не схаваеш. Павел Абрамовіч Я пакуль ня бачыў спэктакляў Грышкаўца. Затое я чытаў амаль усе ягоныя тэксты. З апошняга — апавяданьне пра чалавека, які пахаваў сваю сабаку, і аповесьць "Рэкі". Грышкавец увасабляе тып чалавека, які сёньня амаль зьнік. І ў жыцьці, і ў літаратуры. Рамантык Грышкавец саступіў месца цыніку Глобусу, каб было зразумела, што я маю на ўвазе. Грышкавец не саромеецца праўдзіва апавядаць пра асабістае. У ім няма нічога камерцыйнага, нездаровага, няма позы і жаданьня спадабацца, патрапіць нам. Ён аўтар "Дзяніскіных апавяданьняў" для трыццацігадовых, калі вы разумееце, што я хачу сказаць. Паміж ім, як аўтарам, і чытачамі ўсталёўваецца амаль інтымная сувязь. Многія з маіх знаёмых пазнаюць сябе ў творах Грышкаўца. Яго назіраньні, уражаньні і думкі дужа тыповыя. І як гэта напісана! А Глобус кажа, што Грышкавец абасраўся — і толькі. Гэта Глобус абасраўся даць беларусам нармальную літаратуру. Як сказала С. Д. (Глобус яе ведае), "у нейкі момант мы зразумелі, што перарасьлі Глобуса". Дык вось з Грышкаўцом чытач расьце. Памятаю, як я глядзеў нейкую перадачу "сямейнага" кшталту па БТ. Яна была пра сям'ю Глобуса. За пустым сталом (у цэнтры стаяла толькі міска з яблыкамі, якіх ніхто ня браў) сядзелі сам Глобус, яго жонка і дачка. Яны выглядалі чужымі адзін аднаму. Карэспандэнт у іх пытаецца пра сям'ю, пра ўзаемадачыненьні і г.д., а яны сядзяць за пустым сталом, як нежывыя. Нібыта сям'я "Я пакуль ня бачыў спэктакляў Грышкаўца " Як ты, Паўлік, заманаў сваёй недасведчанасцю. Ну не бачыў ты спектакляў, дык схадзі і паглядзі Зрэшты, калі ты і паглядзіш, дык усё адно напішаш такое: "Памятаю, як я глядзеў нейкую " Аляксей Талстой і нядзеля Граф Талстой, якога злыязыкі Бунін называў Алёшка, так напісаў пра нядзелю ў сваім рамане “Гіпербалоід інжынера Гарына”: “Людзі маленькія – прадаўцы з прадавачкамі, чыноўнікі ды служачыя – забаўляліся хто як мог у гэты дзень. Людзі вялікія, дзелавыя, салідныя сядзелі ў дамах каля камінаў. Нядзеля была днём чэрні, атдадзеным ёй на шкамутанне і раздзіранне”. Дзівіць не тое, што граф так напісаў, а тое, што ён гэта друкаваў, выдаваў і перавыдаваў мільённымі накладамі ў СССР. І ніхто савецкага графа за гэта не крытакаваў. Чаму? А таму, што чырвоныя паны ставіліся да савецкага народа так, як і рускі граф Талстой, грэбліва. І яны атдавалі народу нядзелю на раздзіранне і шкамутанне. усе 189 паведамленьняў Вы павiнны ўвайсьцi ў сыстэму або зарэгiстравацца (калi шчэ не зрабiлi гэтага), каб мець магчымасьць пiсаць камэнтары або навiны. |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|